Maria: Tradycją stały się Dni Judaizmu. Można powiedzieć, że są one kolejną chlubną kartą działalności Kościoła. Dlaczego zrodził się ten pomysł? Jak został przyjęty w środowisku katolickim a jak w judaistycznym na terenie Polski?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Dzień Judaizmu w Kościele katolickim ustanowiony został przez Konferencję Episkopatu Polski w 1997 roku i obchodzony jest corocznie 17 stycznia, tj. w wigilię Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan. Ta data ma duże znaczenie – myśląc o jedności Chrześcijan musimy pamiętać o naszych korzeniach.
Tą sprawę poruszano także na Soborze Watykańskim II. W czwartym punkcie soborowej Deklaracji Nostra aetate o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich jest zdanie, które być może stało się inspiracją do ustanowienia Dnia Judaizmu. Brzmi ono następująco: Zgłębiając tajemnicę Kościoła, święty Sobór obecny pamięta o więzi, którą lud Nowego Testamentu zespolony jest duchowo z plemieniem Abrahama. W dalszej części tego punktu zaleca się obustronne poznanie się i poszanowanie, a jako środki Sobór zaleca studia biblijne i teologiczne oraz braterskie rozmowy. Myślę, że Dzień Judaizmu w Kościele katolickim jest odpowiedzią na zalecenia Soboru, ale wynika też z pragnienia poznania przez wielu Katolików własnej tożsamości.
Chciałabym mocno podkreślić religijny charakter Dnia Judaizmu. Myślę, że właśnie tu rodzi się wiele nieporozumień zwłaszcza wśród Katolików, z których część odbiera ten dialog przez pryzmat polityki, nacjonalizmu czy najnowszej historii Polski. Tymczasem chodzi o zgłębienie naszej religijnej tożsamości. Nie wolno nam tego pomieszać. Katolicy zwracają się do swoich „starszych braci w wierze” aby odszukać korzenie własnej religii, zrozumieć lepiej wiele rytuałów czy gestów, które chrześcijaństwo zaczerpnęło z judaizmu.
Maria: Dzień Judaizmu jest pewną formą wzajemnego poznania się. Siostry zdaniem, co Kościół Katolicki może ofiarować Żydom, a w jaki sposób oni mogą odwzajemnić i ubogacić, bez pogłębiania istniejących różnic?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Tak jak już powiedziałam, to Kościołowi potrzebny jest Dzień Judaizmu. W tej inicjatywie nie chodzi tylko o sam dialog. My poprzez ten dialog chcemy poznawać własne korzenie, rozumieć lepiej własną religię, w którą judaizm jest mocno wpisany. Często spotykam się z pytaniem ze strony katolików: „dlaczego Żydzi nie zrobią dnia chrześcijaństwa?”. Uważam, że właśnie dlatego. Chrześcijaństwo wywodzi się z judaizmu, przejęło pewną część jego tradycji i zwyczajów, które bez korzenia stają się puste i niezrozumiałe. Judaizm natomiast w tym sensie nie jest związany z chrześcijaństwem.
Otwartość i entuzjazm wspólnot żydowskich w Polsce na obchody Dnia Judaizmu świadczy jednak, że także im potrzebny jest dialog z chrześcijanami. Choć myślę, że nieco inaczej to odbierają. Wspólne spotkania pozwalają Żydom lepiej zrozumieć Kościół i szukać płaszczyzny porozumienia i dialogu w relacjach z chrześcijanami. Myślę, że w dzisiejszym świecie bardzo ważne jest, abyśmy razem stawiali czoła nowym problemom, które wynikają głównie z braku wiary i nieznajomości własnej religii.
I dodam jeszcze, że nie można mylić tego dialogu chrześcijańsko-żydowskiego z poszukiwaniem religii dla siebie – jak to niektórzy zarzucają. Żeby przystąpić do dialogu z wyznawcą innej religii, trzeba znać i być przekonanym o własnych wartościach religijnych. Tylko wtedy jesteśmy w stanie wnieść coś do tego dialogu i z niego skorzystać.
Maria: Historia zbudowała mur, w postaci stereotypów – odnośnie Żydów jak i katolików po drugiej stronie. Jak wzajemnie wspierając się możemy owe stereotypy likwidować?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Wrocławską tradycją podczas obchodów Dnia Judaizmu w Kościele katolickim stała się ścisła współpraca z Gminą Żydowską. Właściwie obu stronom tak samo zależy na zorganizowaniu tego spotkania. Razem też uczestniczymy w pracach organizacyjnych. Tak jest już od dziesięciu lat i widzę jak sama organizacja Dnia Judaizmu nas łączy. Moim zdaniem, to dużo ważniejsze niż same jego obchody. Właśnie przez tych kilka tygodni przygotowań poznajemy wzajemnie religię, kulturę, zwyczaje. Szacunek i chęć współpracy łamie wszelkie bariery i stereotypy między nami. W ten sposób budujemy środowisko, które oddziałuje na uczestników obchodów Dnia Judaizmu i patrząc z perspektywy tych dziesięciu lat naprawdę udaje się powoli obniżać mury i zacierać stereotypy. Również w ciągu roku zapraszamy się wzajemnie na uroczystości religijne, a te osobiste relacje przenoszą się zwykle na pozytywne postrzeganie naszych religii. Uważam, że to bardzo skuteczna metoda, choć wymaga zaangażowania jeszcze większej ilości osób. Każdy z nas może burzyć mury wokół siebie przez doświadczenie relacji z „tymi po drugiej stronie”, a w ten sposób stereotypy przestaną istnieć.
Maria: Pojawiły się wzajemne zainteresowanie niektórych chrześcijan historią, kulturą Izraela a Żydów poznaniem katolicyzmu w ramach różnych projektów. Czy te osoby mogą stać się rzeczywistymi nośnikami dialogu między wyznaniami?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Takie osoby są właśnie ambasadorami naszych religii. To właśnie one są inicjatorami wszelkich działań dotyczących dialogu.
Maria: Jak w praktyczny sposób powinniśmy przeżywać Dzień Judaizmu? Czy różnego rodzaju imprezy kulturalne, sympozja itd. organizowane są w całej Polsce, czy wyłącznie w miejscu gdzie znajduje się Gmina Żydowska? Czy organizowane są spotkania modlitewne?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Obserwuję w ciągu tych kilkunastu lat, że Dzień Judaizmu w Kościele katolickim zatacza coraz szersze kręgi. Chyba we wszystkich większych miastach naszego kraju odbywają się spotkania, sympozja czy modlitwy. Są miasta, w których stało się to swoistą tradycją.
Rada Episkopatu Polski do Spraw Dialogu Religijnego przygotowuje każdego roku temat i opracowuje materiały liturgiczne, z których mogą korzystać parafie i wspólnoty katolickie w całym kraju. Nie wiem na jaką skalę w Polsce w poszczególnych wspólnotach obchodzi się ten dzień, ale Kościół daje nam taką możliwość. Dzień Judaizmu to nie tylko spotkanie
Maria: Czy istnieją strony internetowe poświęcone tematyce Dniu Judaizmu? Gdzie powinny kierować się osoby zainteresowane relacją Kościół – Synagoga?
Siostra Sybilla Kołtan SMI: Niestety chyba nie ma jeszcze strony internetowej, która byłaby poświęcona idei Dnia Judaizmu i zawierała kompleksowe informacje. Wrocławski Dzień Judaizmu ma swoją stronę, jednak zawiera ona informacje głównie dotyczące obchodów w naszym mieście. Myślę, że warto poszukać informacji na chrześcijańskich portalach internetowych.
Maria: Bóg zapłać za rozmowę.
- s. Sybilla Kołtan SMI, doktor historii na Uniwersytecie Wrocławiskim, inicjatorka i organizatorka wrocławskiego Dnia Judaizmu.